Сёння, у Міжнародны дзень роднай мовы, міжволі згадваюцца радкі нашых славутых паэтаў і найперш Сяргея Іванавіча Грахоўскага. Ён шмат пісаў пра беларускую мову, пра словы, пра месца беларусаў у свеце. Вось, да прыкладу, караценечкі, усяго на восем радкоў, верш “Замова”, напісаны, дарэчы, у лютым 2001-га:

Чытаю замову за родную мову,

За шчасце і волю Зямлі.

Мы помнім знявагі, і здзекі, і змовы,

А вечную мову усё ж збераглі.

Яна, як сумленне, яна, як аснова,

Яна, як паходня, у дужых руках,

Бо матчына слова, бо родная мова

Свяціла і будзе свяціць у вяках.

Пра матчына слова згадваў і другі наш вядомы зямляк Фёдар Міхайлавіч Янкоўскі. “Матчына слова. Яно і залечыць, яно і пракляне негадзіўца…” — так казаў мовазнавец і публіцыст Янкоўскі.

Беларусы — багатая нацыя, у нас адразу дзве дзяржаўныя мовы, і ў паўсядзённым жыцці мы далёка не ўсе карыстаемся мовай беларускай (па даных апошняга перапісу насельніцтва, толькі трэць насельніцтва), але большасць з нас іменна яе называе роднай (па тых жа даных, шэсцьдзясят адзін працэнт жыхароў). Між іншым, у свой час ЮНЕСКА назвала беларускую мову другой па мілагучнасці пасля італьянскай. Ці гэта не нагода ганарыцца ёю? А ёсць і іншыя цікавыя факты, якія вылучаюць нашу беларускую мову і робяць яе ўнікальнай і непаўторнай.

Беларуская мова — адна з самых багатых у свеце. Калі ў літаратурнай мове налічваецца дзесьці 500 тысяч слоў, то ў дыялектнай — ужо каля двух мільёнаў!

На тэрыторыі Беларусі існуюць сотні гаворак, пры гэтым могуць адрознівацца гаворкі не толькі суседніх вёсак, але і ў адной і той жа вёсцы. Напрыклад, на адным канцы могуць казаць “шапа”, “пляшка”, “лаўка”, “калодзеж”, а на другім — “шафа”, “бутэлька”, “крама”, “студня”. Адна з самых выразных асаблівасцей нашай глускай гаворкі — словы “кудой”, “тудой”, “сюдой”. “Я сюдой пайду”, — кажам мы і не заўважаем, што гэта не літаратурны варыянт.

Толькі ў беларускай мове ёсць літара Ў — “у кароткае,

у нескладовае”. У Полацку, у самым цэнтры старажытнага горада, на бульвары Францішка Скарыны, стаіць помнік у гонар гэтай літары.

А яшчэ беларускі алфавіт, калі параўноўваць з рускім, не мае літары Щ — у нас гэта спалучэнне ШЧ, і літары Ъ — замест цвёрдага знака мы ўжываем апостраф (’). А вось дыграфы

ДЗ і ДЖ не ўваходзяць у алфавіт, бо гэта спалучэнне дзвюх літар для абазначэння адпаведных гукаў.

Падрыхтавала А. ВАСІЛЕЎСКАЯ