Так атрымалася, што свайго бацьку Сяргей Грахоўскі першы раз убачыў у дзесяцігадовым узросце. Калі нарадзіўся маленькі Сярожа, Іван Аляксандравіч быў салдатам царскай арміі, а таму ўвесь клопат па выхаванні сына лёг на плечы маці. Ганна Парамонаўна Грахоўская (дзявочае прозвішча Бобрык, нар. у 1886 годзе) знайшла прытулак у старэйшай сястры.
Калі будучаму пісьменніку споўнілася 10 месяцаў, пачалася вайна. Людзі з заходніх месцаў рынуліся ў бежанцы. Паехала і маці. Нідзе не знайшоўшы прытулку, прыбілася на станцыю Чырвоны Бераг да свёкра. Невядома, як жылося ў бацькавай радні, але Ганна Парамонаўна зноў пачала збірацца ў дарогу. З Бабруйска на балаголе дабраліся да матчынай радзімы, у Глуск. Маці мыла людзям падлогу і бялізну, вясною капала чужыя агароды, летам наймалася жаць, а зімою — пілаваць дровы. Сяргей Іванавіч успамінаў: “Быў у нас такі фельчар, у якога ў сярэдзіне Глуска стаяў цэлы маёнтак. Вось да яго маці нанялася пастаяннаю прачкай і прыбі-ральшчыцай. Ён даў нам маленькі пакойчык. У гэтым пакойчыку я цэлымі днямі праседжваў адзін. Яна хадзіла на работу”.
З жыцця Ганна Парамонаўна пайшла рана, у 1935 годзе, пахавана на глускіх могілках. У сваіх вершах паэт сцвярджае, што «ўсё лепшае, што ёсць у нас — добрая шчырая душа, сумленне, любоў да бацькоў, продкаў, роднай мовы, да сусвету, над якім “нас паднялі рукі маці” — усё ад той, што дала нам жыццё”.

МАМА
Калі пушок прабіўся над губою
І ў сны прыйшло дзявочае імя,
Я ні аб чым не раіўся з табою,
Матуля адзінокая мая.
Мне сорамна здавалася часамі
Сярод хлапцоў — цыбатых забіяк —
Назваць цябе, як у маленстве, “ма-ма”,
Таму часцей не называў ніяк.
А вечарамі, слова не сказаўшы,
Ішоў блукаць каля чужых варот
І пазіраў, як у акенцы нашым
Мільгаў у лямпе да світання кнот.
Не спала ты асеннімі начамі,
Хоць падала ад зморы галава,
Глядзела ў змрок вільготнымі вачамі,
Прывычная да гора ўдава.
Ты прала кужаль, ты капала гліну,
А ў час жніва зусім не чула ног,
Ды гаварыла ласкава пра сына:
“Хай падрасце, няхай паспіць сынок”,
І зноў сама збіралася па дровы,
А ў валасах гусцела сівізна —
“Хоць бы сказаў ён ласкавае слова,
Хоць бы, як колісь, мамаю назваў”.
… Прайшлі гады. Мы пасівелі самі,
І, мабыць, крыўдна мне не аднаму,
Што гэтае святое слова “мама”
Цяпер сказаць ужо няма каму.

***
Каго ты цураешся?
Маці сваёй?
Бо рукі яе
Ў мазалях і апёках,
Злінялыя вочы,
Ватоўка на ёй,
Струменьчыкі поту
На шчоках.
Чаго ты стыдаешся?
Слова яе,
Празрыстага, чыстага,
Быццам званочак?
Яна ж не гаворыць,
А ціха пяе:
“Вярніся дадому,
Сыночак”.
Цябе не спаткаюць
Ужо на сяўбе, —
Да іншай работы
Душа прыкіпела.
Глядзі ж, каб хоць дома
Пазналі цябе,
Каб родная маці
Цябе зразумела.
На фота: маленькі Сяргей Грахоўскі з мамаю і стрыечнай сястрой. Глуск, 1916 год.
Падрыхтавала
А.ВАСІЛЕЎСКАЯ